త్యాగయ్య కీర్తన మా గడపలో….!

Sriramana1 (2)నేను నాలుగైదేళ్ల వయసులో వుండగా మాచర్లలో చెన్నకేశవస్వామి ఆలయ ముఖమండపంలో ఎమ్మెస్ సుబ్బులక్ష్మిని చూశాను. పాట విన్నాను.

అప్పుడు నాగార్జునసాగర్ మలి నిర్మాణ దశలో వుంది. మా అక్కయ్య వాళ్లు మాచర్లలో ఒక మిద్దెలో వుండేవాళ్లు. బావ రోజూ సాగర్ వెళ్లి వస్తూ వుండేవారు. అప్పుడు ఆమె పాడిందో లేదో నాకు తెలియదు.

కాని మెరిసే రాళ్ల దుద్దులు, ముక్కు పుడక, కుంకుమ బొట్టు, నికార్సయిన కంచిపట్టు చీరలో చిగురంత నవ్వులో కర్పూరకళికలా వెలిగిపోవడం మంద్రగించని నా జ్ఞాపకాలలో ఒకటి.

పెద్దవాడిని అయ్యాక ఆమె గురించి, ఎమ్మెస్ సంగీత ప్రజ్ఞ  గురించి కొంత తెలుసుకున్నాను. కొన్ని ఏళ్లు గడిచిపోయాయి. తమిళ నాటంత కాకపోయినా తెలుగునాట కూడా ఆమెకు గొప్ప ప్రాచుర్యం వుంది.

మళ్లీ చాలా ఏళ్లకు ఎమ్మెస్ గుంటూర్ వచ్చారు. అప్పటికి ఆమె సంగీత సంస్కారలకు ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి వచ్చింది. ఆమె గుంటూరు రావడం, ఆమె సంగీత గోష్టి జిల్లా వాసులకు మరపురాని మధురానుభూతి అవుతుందని అనుకున్నారు చాలామంది. మరీ ముఖ్యంగా ఆ కార్యక్రమాన్ని సంపూర్తిగా తలమీద వేసుకున్న రవి కళాశాల యజమాని సి.వి.ఎన్.ధన్ (చెన్నావఝుల విశ్వనాధం)  . ఎమ్మెస్ కార్యక్రమానికి లెక్కిస్తే గట్టిగా వందమంది శ్రోతలు కూడా వుంటారని నమ్మకం లేదు. నిర్వాహకులు నీరుకారిపోయారు. కొందరు సంస్కారవంతులు సిగ్గుపడ్డారు. సంగీతజ్ఞులు  బాధపడ్డారు.

ఎమ్మెస్‌కి అది దేవుడిచ్చిన వరమో, సహజంగా అబ్బిన లక్షణమోగాని ఆమె యు.ఎన్.ఓ లో పాడినా, ఆలయ వసంత మండపంలో గళం విప్పినా, కేవలం పదిమందే వున్న గోష్టిలో గానం చేసినా అదే శ్రద్ధ, అదే తన్మయత్వం, అదే ఏకాగ్రత ప్రస్ఫుటంగా గోచరిస్తుంది. తన కోసం తను పాడుకుంటారు. శ్రోతలు విని ఆనందిస్తారు. కోయిల పాట, నెమలి ఆట యీ కోవకు చెందినవి. ఎమ్మెస్ “కురుంజి ” రాగం అత్యద్భుతంగా పాడతారని ప్రతీతి.

ms

కొన్నాళ్లు గడిచాయి. ప్రముఖ సంగీత విద్వాంసులు ఓలేటి వెంకటేశ్వర్లు విజయవాడ నుంచి తిరువాయూరు వెళుతూ, మద్రాసులో ఒక పూట మా యింటికి విడిది చేశారు. ఎమ్మెస్, సదాశివం దంపతులను కలవాలన్నారు. కర్ణాటక సంగీతంలో ఓలేటి వారిని, పినాకపాణిది ప్రత్యేక వొరవళ్లు.

ఫలానావారు మిమ్మల్ని కలవాలనుకుంటున్నారు, మీకు ఎప్పుడు వీలో చెబుతారా అని ఫోన్ చేశాను. మళ్లీ చెబుతానన్నారు. గంట  తర్వాత ఎమ్మెస్ దంపతులు శివపార్వతుల్లా మా గుమ్మంలో వున్నారు. రెండు పళ్ళు ఓలేటి వారి చేతిలో వుంచి వినమ్రంగా నమస్కరించారు. “మిమ్మల్ని చూడడానికి మేము రావడం మర్యాద” అన్నారు సదాశివం.

ఓలేటి వారి పుణ్యాన త్యాగయ్య కీర్తన “తపమేమి చేసినానో..” మా గడపకి వచ్చినట్లనిపించింది. మేము కొన్ని తరాలు చెప్పుకునే మా అదృష్ట విశేషాలలో యిది మేలు బంతి.

సదాశివం “కల్కి” పత్రికను గొప్ప విలువలతో నడిపేవారు.  ప్రత్యేక సంచికలకు బాపు ముఖచిత్రాలు వేసేవారు. ఆ పత్రిక చాలా డబ్బు హరించింది. కాని వారి గొప్ప నైజాలను గాని, ఎమ్మెస్ ఏకాగ్రతని గాని రేణువంత కూడా హరించలేకపోయాయి. కంచి పరమాచార్య ఆదేశం మేరకు తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం పక్షాన అన్నమయ్య పంచరత్నాలు పాడించి రికార్డు చేశారు. దానికి కర్త నాటి తి.తి.దే కార్యనిర్వహణాధికారి పి.వి.ఆర్.కె ప్రసాద్. శ్రీనివాసుడు కానుకగా, పారితోషికంగా చాలా డబ్బు యిచ్చారు.

కాని తమ అనంతరం ఆ డబ్బు శ్రీవారికే చెందేలా  ఎమ్మెస్ దంపతులు ఏర్పాటు చేశారు. “భగవంతుడు గొప్ప గాత్రం  యిచ్చాడు. విద్వత్తు కూడా యిచ్చి వుంటే బావుండేది…” అని విమర్శించిన సంగతి కూడా విన్నాను. అందుకే నాకు ఎమ్మెస్ గానం చేసిన” భజగోవిందం మూఢమతే, మూఢమతే భజగోవిందం” అంటే చాలా ‘యిష్టం.’

 

కలయో! వైష్ణవ మాయయో!

rekklagurram-1ఆయన యింత పని చేస్తారని కలలో కూడా వూహించలేదు.

ఇంతకు ఎవరాయన? ఏమిటా పని?

ఆయన మా తాతగారు.

అంటే మా అమ్మనాన్న..  సంస్కృతంలో మాతామహులు.

నేను మనవణ్ణి. దేవభాషలో దౌహిత్రుణ్ణి. మా తాతగారికి ఆరుగురూ ఆడపిల్లలే. లేటు వయసులో ఆయనకు వంశం నిలుపుకోవాలనే ఆలోచన వచ్చింది. నేను మూడో అమ్మాయి రెండో అబ్బాయిని.వాడిని దత్తత తీసుకొని మీరు అనుకున్నట్టు వంశం నిలుపుకోండని అంతా సలహా యిచ్చారు. నాకు హరిశ్చంద్ర నాటకంలో పద్యం జ్ఞాపకం వచ్చేది. “వంశం నిలపనేకద వివాహము. అట్టి వైవాహిక స్ఫురణ..” అని దీర్ఘంగా సాగేది.

నాకప్పుడు పదహారు వెళ్లి పదిహేడు వచ్చింది గాని డిగ్రీ ఫస్టియర్‌లోంచి సెకండియర్‌లో పడలేదు. మా నాన్నమ్మ ససేమిరా,మాకు మాత్రం ఏనూరుగురున్నారని మా యింటి దీపాన్నివ్వడం,పైగా వాడేమన్నా పనికిమాలినవాడా? అని అడ్డంగా తల ఊపారు.

నాకు మాత్రం వుత్సాహంగానే వుంది. హాయిగా వడ్డించిన విస్తరాకులా ఇల్లూ వాకిలీ, పొలమూ పుట్రా, కాలం చేసిన అమ్మమ్మ నగా నట్రా, నల్లమానుతో చేసిన పందిరి పట్టెమంచం యిలా బోలెడు హంగామాకి యజమానిని అయిపోవడం తమాషా కాదు. పోనీ బరువులెత్తాలా అంటే అదీ లేదు. కాకపోతే వంశం నిలపాలి. మరి కొన్ని హక్కులున్నప్పుడు కొన్ని బాధ్యతలు తప్పవు కదా. దత్తత స్వీకారోత్సవం అయిపోయింది.

చదువు జ్ఞానానికే గాని ధనార్జనకి కాదని నాకు తెలిసిన మరుక్షణం చదువుకి స్వస్తి చెప్పాను. తాతగారు కొన్నాళ్ళుండి వెళ్ళిపోయారు. ఆయన దైవభక్తుడు, దేశభక్తుడు. క్విట్ ఇండియా వుద్యమంలో బంగారం లాంటి వుద్యోగాన్ని,వుద్యోగరీత్యా సంక్రమించిన జట్కాబండిని త్యజించారని చెప్పుకునేవారు. అదేం కాదు ముగ్గురు ఆడపిల్లలు ఒకేసారి పెళ్ళికి ఎదిగి వచ్చారు. అంచేత పుల్‌టైమ్ ఆ పని మీద వుంటేగాని మూడు కన్యాదానాలు సాధ్యం కాదని నౌకరీ వదిలేశారు అని కొందru దగ్గిర వాళ్లనుకోగా విన్నాను. ఎందుకో నాకిదే సమంజసంగా అనిపించింది.

బ్యాంకు లాకర్ అంతా ఖాళీ అయింది గాని, ఒక్క రామకోటి పుస్తకం మాత్రం మిగిలింది. వదిల్తే మళ్లీ అంత పెద్ద లాకర్ దొరకదన్నినీ, స్టేటస్ సింబల్‌గా వుంటుందని దాన్ని మేపుతూ వస్తున్నాను. అమ్మమ్మ కట్టె వంకీ మార్చి అప్పట్లో మా ఆవిడకి రెండు జతల గాజులు చేయించడంతో లాకర్ రామనామంతో మిగిలింది. ఆరోజు నాకు వున్నట్టుండి, లాకర్‌ని వృధాగా మెయిన్‌టెయిన్ చేస్తున్నాననే ఆలోచన వచ్చింది. వెళ్ళి తీశాను.

రామకోటి పుస్తకం అందులో మిగిలిన స్థిరాస్థి. నిరాసక్తంగ పుస్తకం తిప్పాను. ఒక మెరుపు. అందులో ఫిక్సెడ్ డిపాజిట్ బాండ్! దాని ముఖవిలువ లక్షా నలభై వేలు. నలభై ఏళ్ళ క్రితం ఆ బ్యాంకులోనే వేశారు. గడువు తీరి ముప్పై ఏళ్లు దాటింది. నా నుంచి తప్పించుకుంది. దాని విలువ యిప్పుడు పదకొండున్నర లక్షలు దాటింది. నాకు అంతా సినిమా చూస్తున్నట్లుంది.

“మీకు చాలా సార్లు రెన్యూ చేయమన్నాం. కాని తమరు పట్టించుకున్నారు కాదు,” అన్నాడు మేనేజరు. మనం రాసే రిమైండర్లు సారుదాకా వెళ్తాయా?  ఆ గుమస్తాలు చించి పడేసి వుంటారని బ్యాంకు పెద్ద గుమస్తా నాకు దన్నుగా నిలబడ్డాడు.

ఆ బాండ్ మీద అప్పటి  మేనేజర్ సంతకం, మొత్తం ఎంత పేరుకుంది లాంటి లెక్కలు సాగిస్తుండగా ఒకాయన దూసుకు వచ్చాడు. “వడ్డీ మీద టాక్స్ పడకుండా  నే చూసుకుంటాను. మీరలా వుండండి,” అన్నాడు చనువుగా.

“టాక్స్‌లు మర్చిపోవడం మన జన్మహక్కు. మీరెందుకు వర్రీ అవుతారు. నేను కట్టనుగాక కట్టను,” అని అరిచాను.

నాకే కాదు, ఇంటిల్ల్లిపాదికి మెలకువ వచ్చింది..

Image: Mahy  Bezawada 

తాతయ్య వేదాంతం- నా గాలిపటం!

పడమటి ఆకాశం తెల్లటి మబ్బు చారలతో విబూది పట్టెలు పులుముకున్న బైరాగి నుదురులా వుంది. జారిపోతున్న సూరీడు కుంకుమబొట్టులా ఆ పట్టీల నడుమ అమరీ, అమరక, అస్థిమితంగా వున్నాడు. సాయంత్రపు ఆటకు బయలుదేరుతున్న నాకు గొప్ప అదృష్టం ఎగురుతూ వచ్చి  నా  కాళ్లముందు వాలింది. అది అందమైన గాలిపటం!

మిరప్పండు రంగులో వుంది. దానికి తెల్ల తగరపు తోక వుంది. నాలుగు మూలలా మెరుస్తున్న డాబురేకులు మొనలను సూచిస్తున్నాయి. గాలిపటం సూత్రం, దానికి పది మూరల దారం కూడా వుంది.

తెగిన గాలిపటం గాలివాటున మా వాకిట్లో నా ముందు పడింది. అది తెచ్చిపెట్టిన ఆనందం అంతా ఇంతా కాదు. ఎంతో సుతారంగా దాన్ని రెండు చేతులతో అందుకున్నాను. ఎక్కడా చిన్న చిరుగు కూడా లేదు. దాన్ని  అటూ ఇటూ తిప్పి చూసి గుండెలకు హత్తుకున్నాను. విశాల్‌గాడు, బబ్లూ దీన్ని చూస్తే కుళ్లుకుంటారు.  ఆ ఆలోచన నాకు మరింత ఖుషీ ఇచ్సింది.

నా ఆనందం మనసుకి ఇంకుతుండగానే, “అదిగోరా.. అదిగో,” అంటూ కేకలు వినిపించాయి. నా గుండెలు ఝల్లుమనేలోగా మలుపు తిరిగి ముగ్గురు పిల్లలు పరుగులు, కేకలతో వస్తున్నారు. వాళ్లు ఉత్సాహంతో వెలిగిపోతున్నారు.

ఆ ముగ్గురిలో ఓ ఆడపిల్ల కూడా వుంది. ముగ్గురూ ఏడెనిమిదేళ్లు మించని నా తోటివాళ్లే. నా ఎదురుగా, దగ్గరగా వచ్చి నిలబడి ఆయాసపడుతున్నారు. వాళ్ల ముఖాలు వెలిగిపోతున్నాయి. ఎక్కడో దూరంగా నక్షత్రం నేలకు దిగినప్పుడు, దాని జాడ పసిగట్టిన జ్ఞానులు నిలువెల్లా ఎలా వెలిగిపోయారో తాతయ్య చెబుతుంటాడు. ఆ బొమ్మలు కూడా నాకు ఎరికే.

ఆ పిల్లకి చొరవ ఎక్కువనుకుంటాను. మాటా మంచి లేకుండానే, నేను రెండు చేతులా హత్తుకున్న రంగుహంగుల గాలిపటాన్ని ఆ అమ్మాయి సున్నితంగా లాగేసుకుంది. రెప్పపాటులో ఆ ముగ్గురూ గాలిపడగతో సహా మలుపు తిరిగి మాయమయ్యారు. నాకందుకే మలుపులంటే చచ్చే భయం!

నేను నీరుకారిపోయాను.  నా కళ్లలో నీళ్లురికాయి. అయినా గాలిపటం స్పష్టంగా నాకు కనిపిస్తూనే వుంది. నిస్పృహగా తిరిగి యింట్లోకి వస్తుంటే తాతయ్య గమనించాడు. నా కళ్లలో తడి గమనించాడు తాతయ్య. ఆయన చూపులో ప్రశ్నని గమనించి  జరిగిందంతా చెప్పాను.

తాతయ్య దగ్గరగా తీసుకొని తన కండువాతో కళ్లు అద్దాడు. “నీకో కథ చెప్పనా” అంటూ మొదలుపెట్టాడు. గోదావరి ఒడ్డున నిలబడి ఒకడు నాలాంటివాడు భోరు భోరున ఏడుస్తున్నాడు. ఆ దారిన వెళ్తున్న ఋషి నీకొచ్చిన కష్టమేమిటని అడిగాడు.

ఏడ్చేవాడు శ్రుతి పెంచి నా వెండి పొన్నుకర్ర గోదాట్లో కొట్టుకుపోయింది. చాలా గొప్ప చేతి కర్ర… మంచి కొయ్య, దాన్నిండా చెక్కుడు పని. పైగా వెండిరేకు తాపడం… నా బంగారు వెండిపొన్ను కర్ర అంటూ ఎక్కిళ్లు పెడుతున్నాడు ఆ నా బోటిగాడు. ఋషి తాత్వికంగా నవ్వి “బిడ్డా! నాలుగుక్షణాల క్రితం నీది కాదు. మూడు క్షణాలు నీ చేతిలో వున్నందుకే యింత రోదన అవసరమా,” అని మొదలుపెట్టి రాజ్యాన్ని, రాణుల్ని పోగొట్టుకున్న రాజుల నిజాలు చెప్పాడు.

తాతయ్య చెప్పింది వేదాంతం. నా బాధ నా పోయిన గాలిపటం గురించి.

మా నాన్న ఫోను మాట్లాడుతూనే కారు దిగి ఇంట్లోకి వస్తున్నాడు. పొద్దున నేను చెప్పగానే, “మీరు బ్లాక్ చేసి వుంటే చాలా తేడా పడేది. ఎంతసేపు హోల్డ్ చేశామన్నది కాదు పాయింటు…”

నాన్న మాటల్లో చాలా ఆసహనం ధ్వనిస్తోంది. నేను, తాతయ్య పక్కకి తప్పుకున్నాం. నాన్న అనుక్షణం షేర్ల మీద నడుస్తుంటాడు.

***