గమనమే గమ్యం-23

olga title

olga

 

శారదనూ, మహిళా సంఘ సభ్యులనూ నిరాశ లో  ముంచే వార్త మూడో రోజుకే చేరింది.

ఆ రోజు శారద ఉదయాన్నే సరోజినీ నాయుడి  కి ఫోను చేసింది. ఫోను ఎవరు ఎత్తారో  కూడా చెప్పకుండా శారద పేరు వినగానే ‘‘సరోజినిదేవి గారి రెండో అబ్బాయి నిన్న మరణించాడు . ఆవిడ కార్యక్రమాన్నీ రద్దు చేసుకున్నారు  అని చెప్పి ఫోను పెట్టేశారు.

శారద మనసు ఆ తల్లి కోసం కొట్టుకుంది. వెళ్ళి చూడాలనిపించింది గానీ కాటూరు సభ వారంలోకి వచ్చింది. పనులు . పనులు . పనులు . మెల్లీతో ఈ విషయం చెప్పి, మహిళా సంఘం ఆఫీసుకి కబురు చేసి ఆస్పత్రికి వెళ్ళింది.

కాటూరు మహిళా రాజ్యమా  అన్నట్లుంది. ఎక్కడెక్కడ నుంచోవచ్చారు స్త్రీు. ఎన్ని ఆశలో. ఎంత సంబరమో. ఎంత ఆకలో జ్ఞానం కోసం. నాయకులు  చెప్పే  మాటలు  విన్నారు  ఒళ్ళంతా చెవులు  చేసుకుని. శారద ఉపన్యాసాన్ని  తాగేశారు. పాటలు  పాడారు. బుర్ర కథలు  చెప్పారు. నాటకాలు  వేశారు. దేశ స్వాతంత్ర్యం, రైతు విముక్తి, మహిళ హక్కు సాధిస్తామని ప్రతిజ్ఞలు  చేశారు.

శారద స్త్రీలను ప్రత్యేకంగా సమావేశపరిచి ఆరోగ్యం, శరీరం గురించి మాట్లాడింది .

‘‘మగవాళ్ళందరూ రాజకీయాలు  మాట్లాడుతుంటే మనం ఈ విషయాల  గురించి మాట్లాడటమేమిటని అనుకుంటున్నారా  ?

గురజాడ ఏమన్నాడు ?  ‘‘తిండ కలిగితె కండ కలదోయ్‌, కండ గల  వాడేను మనిషోయ్‌’’ అన్నాడా? ఆయన మగవాళ్ళ  గురించి చెప్పినట్లున్నా  మనిషి అన్నాడు  గదా – అంటే మనుషులకు తిండి , బలమైన శరీరం కావాలి. మనకు బలమైన శరీరం  లేకపోవటమంటే రాజకీయాలు  సరిగా నడవటం లేదని అర్థం. మనకు సరైన తిండి  లేదంటే, ఉన్నా  తెలియని అజ్ఞానంలో మనం తినటం లేదంటే ఆడ వాళ్ళు బలహీనంగా ఉండాలని ఎవరో రాజకీయ కుట్ర చేస్తున్నారన్నమాట. మనం ఆరోగ్యంగా లేమంటే ఎవరో  కావాలని మనల్ని అనారోగ్యంలో ఉంచే రాజకీయాలు  నడుపుతున్నారన్నమాట. మన ఆరోగ్యం, శరీరం గురించి మాట్లాడటమంటే చిన్న విషయం కాదు. స్వతంత్రం పొందటమంత పెద్ద విషయం’’ ఒకొక్క విషయాన్నీ నవ్వుతూ నవ్విస్తూ చెప్పే  శారద మాటలంటే ఆడవాళ్ళందరికీ ఎంత ఇష్టమో. చాలా శ్రద్ధగా విన్నారు. మహాసభలయ్యేసరికి మరో కార్యక్రమం ఎదురు చూస్తూనే ఉంటుంది శారదను తనలోకి లాక్కోటానికి.

యుద్ధం రోజుల్లో రోజూ ఏదో ఒక హడావుడి  . శారదాంబ ఇంట్లో రెండు రోజులు గా ముఖ్యమైన సమావేశాలు  జరిగి ఆ రోజు మధ్యాహ్నంతో ముగిశాయి. స్థానిక నాయకులంతా  వెంటనే వెళ్ళిపోయారు. పొరుగు రాష్ట్రా నుంచి వచ్చిన వళ్ళు ఐదారుగురున్నారు. బొంబాయి నుంచి వచ్చిన విద్య కూడా ఉంది. విద్య, శారద మంచి స్నేహితుయ్యారప్పటికే – ఆ ఐదారుగురూ భోజనాలు చేస్తున్నారు  కబుర్లు చెప్పుకుంటూ. విద్య, శారద ఒకళ్ళను మించి మరొకరు ఛలోక్తులు  విసురుతున్నారు . ఆ సమయంలో పార్టీ ఆఫీసు నుండి  గోపాలరావు పదిహేనేళ్ళ అమ్మాయిని వెంటబెట్టుకుని ఆ ఇంటికి వచ్చాడు . శారద భోజనం నుంచి లేచి చేయి కడుక్కుని వచ్చింది.

‘‘ఏంటి గోపాలరావ్‌ –  ఎవరీ అమ్మాయి’’ అంది ఆ అమ్మాయిని పరిశీలనగా చూస్తూ. ‘‘తెలియదు డాక్టర్‌ గారు –  మన దాసు గారికి చెల్లెలి వరసట. సూర్యాపేట నుంచి వచ్చానంతోంది. ఎందుకంటే దాసుగారు రమ్మన్నా రంతోంది. మీ దగ్గరుంటే మంచిదని తెచ్చాను “  అన్నాడు .

వాడిన  ముఖం, రేగిన జుట్టు, అలసిన శరీరం –  ఐనా  కళ్ళల్లో, పెదవుల్లో కనిపించే పట్టుదల  – ఆ అమ్మాయి వంక చూసి ఆప్యాయంగా నవ్వింది శారద. ‘‘రామ్మా –  కాళ్ళూ ముఖం కడుక్కుని అన్నం తిన్న తరువాత  నీ కథ చెబుదువుగాని’’ అంటూ ఆ అమ్మాయి చెయ్యి పట్టుకుని నీళ్ళతొట్టె దగ్గరకు తీసుకెళ్లింది.  ఆ అమ్మాయి కాళ్లూ చేతులు  ముఖం కడుక్కునే సరికి ఎవరో తువ్వాలు  తెచ్చి ఇచ్చారు . ముఖం తుడుచుకుని శారద వెంటే వెళ్ళింది. తెలియని మనుషులు  అందరూ ఇంగ్లీషులో మాట్లాడుకుంటున్నారు. ఆ అమ్మాయికి భయం, అయోమయం. శారద తినమని మధ్యమధ్యలో హెచ్చరిస్తూ వాళ్ళతో మాట్లాడుతుంది. రెండు రోజులు గా భోజనం లేకపోయిన ఆ వ్యక్తులందరి మధ్యాకూర్చుని కడుపునిండా తినలేక పోయిందా అమ్మాయి.

అందరినీ పంపించాక ఆ అమ్మాయిని తీసుకుని సుబ్బమ్మ గదిలోకి వెళ్ళింది శారద.

‘‘ఇప్పుడు చెప్పు. నీ పేరేమిటి? ఎక్కడ నుంచి వచ్చావు?’’ లాలనగా అడ గింది. ‘‘సత్యవతి నా పేరు . మాది సూర్యాపేట  పట దగ్గర ఒక చిన్న ఊరు’’ –  ‘‘ఐతే `’’ శారదను మాట్లాడనివ్వకుండా సత్యవతి చెప్పుకు పోయింది. ‘‘మా అమ్మది కాటూరు. చిన్నప్పుడు అక్కడా రెండేళ్ళు పెరిగాను. మా అక్కలకు పెళ్ళిళ్లు అయిపోయాయి. మా దగ్గరంతా  ఆడవాళ్ళకు ఘోషా పద్ధతి. ఐతే మా నాన్న ఇంట్లోనే ఒక పంతులు  గారిని పెట్టి తెలుగు రాయటం,  చదవటం మూడేళ్ళపాటు నేర్పించాడు. మా అన్నయ్యు ఆర్య సమాజంలో ఆంధ్ర మహాసభల్లో ఉన్నారు . మా ఇంటికి పుస్తకాలు , పత్రికలు  అన్నీ తెస్తారు. నాకు అవన్నీ చదవటం అలవాటయిందండి . అన్నం తినకుండా నన్నా  ఉంటాను గానీ పుస్తకం చదవకుండా ఉండలేను. ఏడాది నాడు ‘‘గృహాలక్ష్మి’’ పత్రికలో దుర్గా బాయమ్మ గారి ఫోటో చూశాను. ఆమె ప్లీడరి చదివి పట్టా తీసుకుంటూ కోటు వేసుకుని, నెత్తిన టోపీ పెట్టుకున్న ఫోటో –  ఎంత బాగుందంటే –  అప్పటి కప్పుడు నా  మనసులో నాకు  గొప్ప కోరిక పుట్టు కొచ్చిందండీ. ఎట్లాగయిన  చదువుకోవాలి. దుర్గాబాయమ్మ  లాగా పట్టా తీసుకుని అట్లా కోటు వేసుకోవాలి అని – మా ఇంట్లోనేమో నాకు పెళ్ళి సంబంధాలు  చూస్తున్నారు. బాగా డబ్బుందని ఒక రెండో పెళ్ళి సంబంధం కూడా తెచ్చారు. నేను చేసుకోనంటే చేసుకోనన్నాను. సరే ఆ సంబంధం కాకపోతే నీకు ఈడైన వాడినే  చూస్తాం అన్నారు . సంబంధాలు  చూస్తున్నారు. నేనేం చెయ్యను? మా దాసన్నయ్య కమ్యూనిస్టు. ఒక రోజు మా ఇంటికి వస్తే  అన్నయ్యతో చెప్పాను నాకు పెళ్ళి ఇష్టం లేదని, చదువుకోవాలని. సరే నేను ఏదో ఒకటి చేస్తాలే అన్నాడు అన్నయ్య. తర్వాత  కొన్ని రోజులయ్యాక ఒక మనిషితో ఉత్తరం పంపించాడు. ఎట్లాగయిన బెజవాడరా  . అక్కడ బస్సులు  ఆగే చోట, పక్కనే భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫీసుంటుంది. నువ్వక్కడకి వస్తే  నీ పెళ్ళి జరగకుండా పార్టీ చూస్తుంది. మహిళా సంఘంలో పనిచెయొచ్చని చెప్పిపంపించాడు. నేను సమయం కోసం చూస్తున్నాను. మా ఊళ్ళోనే మా బంధువుల  ఇంట్లో పెళ్ళి. అందరూ వెళ్ళారు. నేనూ వెళ్ళినట్టే వెళ్ళి మళ్ళీ ఇంటికొచ్చి, కాసిని డబ్బులు  తీసుకుని సూర్యాపేట  వచ్చాను . అక్కడ మా పంతులు  గారుంటారు. ఆయన ఆంధ్ర మహాసభే –  ఆయన ఉండి  ఉంటే నాకీ తిప్పలుండేవి కావు. ఆయన ఊళ్ళో లేడు. ఎప్పుడొస్తాడో తెలియదు. ఇంక చేసేదేముంది? సూర్యాపేట లో  ఓ బస్సు ఎక్కాను. ఆ బస్సులో ఎవరో పద్మశాలీ భార్యా భర్తలు  బెజవాడ వెళ్తున్నామంతే  వాళ్ళతో స్నేహం   చేసుకుని వాళ్ళ పిల్లలాగానే వాళ్ళతోనే కూచున్నాను. జగ్గయ్య పేటలో రాత్రి  ఆగాం. వాళ్ళు ఒండుకుని తిని సత్రంలో పడుకున్నారు. వాళ్ళు న కులం  అడిగితే చెప్పానుగా –  నాకు వాళ్ళు ఒండుకున్నది పెట్టలేదు. మంచి నీళ్ళు త గి పడుకున్నాను. పొద్దున్నే మళ్ళీ ఇంకా బస్సెక్కి మధ్యాహ్నానినికి బెజవాడలో దిగాం. దాసన్నయ్య రాసినట్టే బస్సు దిగంగానే పార్టీ ఆఫీసు కనిపించింది. అక్కడ కి వెళ్ళి మా దాసన్నయ్య కావాలంటే వాళ్ళు  నన్ను మీ ఇంటికి పంపారు. నేను మళ్ళీ మా ఇంటికెళ్తే పెళ్ళి చేస్తారు. నేను పెళ్ళి చేసుకోను. చదువుకుంటాను. మహిళా సంఘంలో పనిచేస్తాను. దుర్గాబాయమ్మ  లాగా పట్టా తీసుకోవాలి నేను’’ కళ్ళల్లో నీళ్ళు అదిమిపట్టి గొంతులో జీరను పక్కకు నెట్టి చెబుతున్న సత్యవతిని ప్రేపమగా దగ్గరకు తీసుకుంది శారద. ‘‘అలాగే సత్యవతి. పెళ్ళి ఒద్దు. పాడూ ఒద్దు. చదువుకుంటూ మహిళా సంఘంలో పని చేద్దువు గాని ` ఇవాళ నాదెళ్ళవారి  పాలెంలో మహిళా సంఘం మీటింగు జరుగుతోంది. వెళ్దువు గాని. అక్కడ బోలెడుమంది అమ్మాయిులు  పరిచయం అవుతారు. నీకు స్నేహం కలుస్తుంది  వాళ్ళతో . ధైర్యం వస్తుంది. ఒంటరి దానివి కాదు నువ్వు. ఏమీ భయం లేదు. పద, కాసేపు పడుకుని సాయంత్రం వెళ్తావా ? ఇప్పుడే వెళ్తావా ? ఇప్పుడైతే మా పద్మావాళ్ళు వెళ్తున్నారు. వాళ్ళతో కలిసి వెళ్ళొచ్చు’’ శారదను చూస్తూ  ఆమె మాటలు  వింటే సత్యవతి బెరుకంతా  పోయింది.

‘‘ఇప్పుడే వెళ్తానండీ  ’’ అని ఉత్సాహం గా  లేచింది.

శారద సత్యవతిని నాదెళ్ళవారిపాలెం వెళ్ళే వాళ్ళకు అప్పజెప్పి, గత రెండు రోజుల  సమావేశా వివరాలు రాసుకోవటానికి కూర్చుంది.

కాగితం మీద కలం  పెడితే ఆ పదిహేనేళ్ళ సత్యవతి మాటలే గుర్తొస్తున్నాయి. దుర్గాబాయి  ప్లీడరు పట్టా పుచ్చుకుని దిగిన ఫోటో ఎందరు ఆడపిల్లల  మనసుల్లో ఎన్ని కలలు  రేపిందో `- అట్లా చదవాలనీ, అంతెత్తు ఎదగాలనీ ప్రపంచం అంత చూడాలనీ ఆడపిల్లల  గుండెల్లో ఎన్ని కలలు  రేపిందో –  ఎన్ని కోరికలు  గూడుకట్టుకుని ఉన్నాయో . శారద తెలియని భావోద్వేగంతో ఉక్కిరి బిక్కిరయింది. సంతోషం దిగులూ  రెండూ కమ్ముకొచ్చి కళ్ళల్లో నీళ్ళు నిండాయి.

రాజ్యలక్ష్మమ్మ అమ్మమ్మ గుర్తొచ్చింది శారదకు

రాజ్యలక్ష్మ్మమ్మ  అమ్మమ్మ దగ్గరకు పెళ్ళి చెయ్యమంటూ వితంతువులు  వచ్చేవారు. ఆమె వాళ్ళను స్వంత పిల్లల్లా చూసుకునేది. ఇప్పుడు ఆడపిల్లలు  పెళ్ళి ఒద్దంటూ ఇళ్ళనుంచి బైటపడుతున్నారు. చదువు కోసం, జ్ఞానం కోసం తపిస్తున్నారు . అమ్మమ్మ అనుకున్న మార్పు వస్తుంది. కేవం పెళ్ళే కాదు విద్య కావాలంటున్నారు ఆడపిల్లలు . చదువుకుంటే వాళ్లకేదిమంచో ఏది కాదో వాళ్ళకే తెలుస్తుంది. అందుకేగా గురజాడ కన్యాశుల్కం నాటకం లో  బుచ్చమ్మకు పెళ్ళి చెయ్యకుండా చదువుకునే దారి చూపాడు. ఆ దారిలో నడుస్తున్నారు అమ్మాయిలు . ఆ రోజు వీరేశలింగం గారు చేసిన పనిని ఆయన వారసులు గా  కమ్యూనిస్టులు  చేస్తున్నారు. ఔను –  ఆయనకు, రాజ్యలక్ష్మమ్మకు వారసులు తామే –  కమ్యూనిస్టులమే. శారదకు గుండె నిండా ఆనందం పొంగింది. కమ్యూనిస్టులు  వీరేశలింగంగారి భావాలను , ఆయన చేసిన పనిని స్వంతం చేసుకోవాలి. ఆయనను గుర్తు చేసుకుంటూ సభలు  జరపాలి ఇంకా ఎక్కువగా. ఈ సారి దానిని పార్టీ కార్యక్రమంలో భాగంగా చెయ్యాలి. స్త్రీలో చైతన్యం పెరగాలనన్న, స్త్రీల  గురించి పార్టీ సభ్యులో చైతన్యం పెరగాలన్నా  అదొక మంచి మార్గం. కొత్త కొత్త కార్యక్రమాలెన్నో శారద మనసులో ఆకారం దాలుస్తున్నాయి .

***

మీ మాటలు

*